Từ lâu, Trà Vinh một tỉnh ven biển ở miền Tây Nam Bộ – đã nổi danh với loại đặc sản kỳ lạ: dừa sáp, hay còn gọi là dừa đặc ruột. Đây không chỉ là một loại trái cây đặc sản nổi tiếng mà còn gắn liền với những câu chuyện dân gian, nét đặc sắc vùng đất người Khmer sinh sống.
Nguồn gốc bí ẩn
Theo lời kể của người dân địa phương, cây dừa sáp đầu tiên xuất hiện cách đây vài chục năm tại huyện Cầu Kè, Trà Vinh thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long (miền Tây Nam Bộ, Việt Nam). Ban đầu, người dân trồng dừa như thường lệ, nhưng bỗng nhiên có một cây dừa cho trái rất khác biệt: ruột đặc sệt như kem, béo ngậy, không có nước hoặc chỉ có chút nước sền sệt như sữa.
(Bảo Kỳ,Trồng dừa “ưa mặn” trái nào cũng ra sáp, thành tỷ phú sau ít năm, Dân Trí, 2022. https://dantri.com.vn/lao-dong-viec-lam/trong-dua-ua-man-trai-nao-cung-ra-sap-thanh-ty-phu-sau-it-nam-20220805184430669.htm)
Không ai lý giải được vì sao lại có sự khác biệt ấy. Nhiều người gọi đó là “trái dừa trời cho” – một sự đột biến tự nhiên hiếm gặp. Vì hương vị ngon đặt biệt và lạ, người dân đã giữ lại các cây có trái “sáp” để tiếp tục trồng, nhưng điều lạ là cùng một cây, không phải trái nào cũng là dừa sáp – tỷ lệ dừa sáp chỉ khoảng 20–30% trên mỗi buồng, còn lại là dừa thường.
Vì sao chỉ có Trà Vinh có dừa sáp?
Trà Vinh có điều kiện đất đai, thổ nhưỡng và khí hậu đặt biệt, đặc biệt là đất phù sa ven sông, tạo nên sự khác biệt về chất lượng. Khi đem giống dừa sáp trồng ở vùng khác, trái thường không đạt chất lượng như ở Cầu Kè: Cơm không đặc, nước không sánh, mất đi độ béo.
Quý như vàng
Chính vì sự hiếm có đó, dừa sáp trở nên vô cùng quý giá. Một trái dừa sáp có thể được bán với giá từ vài trăm đến cả triệu đồng, gấp hàng chục lần trái dừa bình thường. Dừa sáp không chỉ là một loại trái cây đặc sản mà còn là nguyên liệu tuyệt vời để chế biến nhiều món ăn và thức uống độc đáo, thơm ngon, béo ngậy. Ngoài cách ăn trực tiếp thì dừa sáp còn được chế biến thành sinh tố, kem, bánh ngọt, chè, kẹo…, vừa ngon, vừa thơm, vừa mát lạnh.
Biểu tượng văn hóa và du lịch
Ngày nay, dừa sáp đã trở thành một biểu tượng đặc trưng của tỉnh Trà Vinh. Nhiều tour du lịch về miền Tây thường ghé Cầu Kè để thưởng thức dừa sáp tại vườn. Người dân địa phương cũng kể nhiều câu chuyện gắn bó với loại quả đặc biệt này – từ chuyện tình yêu gắn với trái dừa sáp đến những ước mơ đổi đời nhờ… trúng mùa.
Mẹo phân biệt:
Không thể phân biệt dừa sáp và dừa thường bằng mắt thường hoặc cân nặng. Phải đập quả ra mới biết chắc có phải dừa sáp hay không, trừ khi được bảo đảm từ người bán uy tín.
Ý nghĩa đặc biệt
Dừa sáp không chỉ là một loại trái cây, mà còn là biểu tượng của sự may mắn, hiếm có và lòng kiên nhẫn. Bởi phải kiên trì trồng, chăm sóc và chờ đợi – không phải cứ có cây là có sáp. Đó cũng là lý do người dân nơi đây vẫn giữ gìn và phát triển giống dừa này như một báu vật quê hương.
